Θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ

Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Η ΕΕ εδράζεται σε αξίες όπως τα θεμελιώδη δικαιώματα, η δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Οι αξίες αυτές βρίσκονται στο επίκεντρο του σκοπού και των αρχών της ΕΕ, ενώ η ΕΕ έχει ως στόχο την προστασία και την προώθησή τους τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της.

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων κατοχυρώνει τα θεμελιώδη δικαιώματα όλων των ατόμων στην ΕΕ. Καθορίζει τα ατομικά, αστικά, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα που ανήκουν σε όλους όσοι βρίσκονται στην ΕΕ. Εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 2000 και κατέστη νομικά δεσμευτικός το 2009, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ δεσμεύονται από τον Χάρτη, όπως και τα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ.

Ο Χάρτης αποτελείται από 50 άρθρα που καλύπτουν δικαιώματα τα οποία εμπίπτουν στους ακόλουθους τομείς:

• ανθρώπινη αξιοπρέπεια
• ελευθερίες
• ισότητα
• αλληλεγγύη
• δικαιώματα των πολιτών
• δικαιοσύνη

Ακολουθούν γενικές διατάξεις σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή του Χάρτη.

Εφαρμογή του Χάρτη

Κάθε χρόνο, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη, στην οποία το Συμβούλιο μπορεί να δίνει συνέχεια μέσω της έγκρισης συμπερασμάτων. Συνήθως, τα συμπεράσματα επικεντρώνονται σε μια σειρά ζητημάτων, όπως η απαγόρευση των διακρίσεων, τα δικαιώματα του παιδιού, ο ρατσισμός, η ξενοφοβία και η βία κατά των γυναικών.

Όπου απαιτείται, η ΕΕ μπορεί επίσης να θεσπίζει νόμους για να διασφαλίζει την προστασία των δικαιωμάτων που ορίζονται στον Χάρτη, όπως το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Προσχώρηση της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) είναι μια διεθνής συνθήκη που αποσκοπεί στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των πολιτικών ελευθεριών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Εγκρίθηκε το 1950 ενώ και οι 27 χώρες της ΕΕ αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη της.

Για να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ και το δίκαιό της υπόκεινται στους ίδιους κανόνες στους οποίους υπόκεινται και τα κράτη μέλη, η Συνθήκη της Λισαβόνας ορίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προσχωρήσει στη Σύμβαση.

Με την προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα ολοκληρωθεί η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών της ΕΕ και άλλων Ευρωπαίων και θα θωρακιστούν οι κοινές αξίες. Θα βελτιωθεί επίσης η αποτελεσματικότητα του δικαίου της ΕΕ και θα ενισχυθεί η συνοχή της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη.

Στις 18 Δεκεμβρίου 2014, το Δικαστήριο της ΕΕ γνωμοδότησε αρνητικά ως προς τη συμβατότητα του τότε σχεδίου συμφωνίας με τις Συνθήκες της ΕΕ. Ένα τροποποιημένο σχέδιο συμφωνίας υποβλήθηκε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για νέα γνωμοδότηση.

Ρόλος του Συμβουλίου

Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελεί οριζόντιο ζήτημα, το οποίο επηρεάζει όλους τους τομείς δραστηριότητας της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από όλα τα όργανα του Συμβουλίου κατά τις εργασίες τους σε όλη τη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας ανεξάρτητα από το επίπεδό τους ή τα θέματα που καλύπτουν.

Επιπλέον, υπάρχει ένα εξειδικευμένο όργανο το οποίο ασχολείται με όλα τα ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τα θεμελιώδη δικαιώματα: η Ομάδα «Θεμελιώδη δικαιώματα, δικαιώματα του πολίτη και ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων» (FREMP).

• Ομάδα «Θεμελιώδη δικαιώματα, δικαιώματα του πολίτη και ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων» (FREMP)

Συνεργασία με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Το Συμβούλιο συνεργάζεται στενά με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει:

• την έγκριση της νομικής βάσης και του εγγράφου προγραμματισμού του
• την εξασφάλιση ότι δίνεται συνέχεια στην ετήσια έκθεση του Οργανισμού και σε άλλες μελέτες και εκθέσεις που σχετίζονται με το έργο του Συμβουλίου

Η ετήσια έκθεση του Οργανισμού χρησιμεύει επίσης ως βάση για τις συζητήσεις στους κόλπους του Συμβουλίου με σκοπό την εκπόνηση συμπερασμάτων σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη.

Στις 5 Απριλίου 2022, το Συμβούλιο ενέκρινε ενισχυμένη εντολή για τον Οργανισμό.

• Ετήσια έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων για το 2025

  Αυτό το περιεχόμενο είναι προς το παρόν διαθέσιμο μόνο στην/στις εξής γλώσσα/ες:

  EN
• Κανονισμός (ΕΕ) 2022/555 του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 168/2007 για την ίδρυση Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 5 Απριλίου 2022

  Αυτό το περιεχόμενο είναι προς το παρόν διαθέσιμο μόνο στην/στις εξής γλώσσα/ες:

  EN