Dostęp osób z niepełnosprawnościami i osób starszych do produktów i usług

Po co UE przepisy o wymogach dostępnościowych?

UE chce, by różne produkty i usługi były bardziej dostępne dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami, przy poszanowaniu zasady równego traktowania.

Poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego pod kątem dostępności konkretnych produktów i usług służy zarówno konsumentom, jak i przemysłowi. Gdy produkty i usługi są bardziej dostępne, zwiększa się integracja społeczna i uczestnictwo obywateli w życiu społecznym.

Obecne krajowe wymogi dostępnościowe dla konkretnych produktów i usług są różne w rożnych państwach członkowskich, co skutkuje rozdrobnieniem jednolitego rynku.

Tymczasem popyt na dostępne produkty i usługi jest znaczny, a wraz ze starzeniem się ludności UE liczba obywateli z niepełnosprawnościami czy ograniczeniami funkcjonalnymi jeszcze bardziej wzrośnie.

Aby ustanowić wspólne normy dostępnościowe UE przyjęła dwie dyrektywy. Są to:

• europejski akt o dostępności (2019), który obejmuje minimalne wymogi dostępnościowe dla kluczowych produktów i usług
• dyrektywa o dostępności stron internetowych sektora publicznego (2016), która określa normy mające sprawić, że produkty i usługi cyfrowe będą bardziej dostępne dla wszystkich użytkowników.

Dostępność produktów i usług

Europejski akt o dostępności obejmuje wymogi dla kluczowych produktów i usług, takich jak:

• telefony, komputery, terminale płatnicze czy automaty do zakupu biletów na przejazdy
• usługi bankowości detalicznej
• usługi łączności elektronicznej, w tym usługi telefoniczne i internetowe
• numer alarmowy 112
• audiowizualne usługi medialne
• e-booki
• handel elektroniczny.

Europejski akt o dostępności (dyrektywa 2019/882) został przyjęty w 2019 r. Nowe przepisy przyniosą korzyści nie tylko dziesiątkom milionów Europejczyków z niepełnosprawnościami. Skorzysta na nich także wiele osób starszych w Unii.

Produkty

Produkty powinny spełniać:

• wspólne wymogi dostępnościowe dotyczące interfejsu użytkownika i funkcjonalności
• szczegółowe wymogi dostępnościowe dla niektórych elektronicznych urządzeń do obsługi konsumentów
• wymogi co do informacji na opakowaniu, instrukcji instalacyjnych i innych podawanych danych.

Usługi

Usługi powinny spełniać:

• wspólne wymogi zwłaszcza dotyczące stron internetowych
• wymóg dostępności usług wsparcia.

Oto przykłady szczegółowych wymogów dostępnościowych dla terminali samoobsługowych:

• automaty biletowe oraz bankomaty muszą umożliwiać stosowanie własnych słuchawek, tak by osoby słabowidzące mogły korzystać z instrukcji głosowych
• terminale samoobsługowe wymagające użycia wzroku muszą zapewniać co najmniej jeden tryb obsługi niewymagający zdolności widzenia barw.

Wprowadzenie zasad w życie

Europejski akt o dostępności to dyrektywa, która wyznacza wiążące cele w zakresie dostępności, ale pozostawia poszczególnym państwom członkowskim decyzję o tym, jak je osiągnąć.

Akt o dostępności stosuje się od 28 czerwca 2025 r.

UE przewidziała również pewne wyjątki. Przykładowo mikroprzedsiębiorstwa (zatrudniające mniej niż 10 pracowników i mające roczne obroty poniżej 2 mln EUR), które świadczą usługi, są wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy, a te, które wytwarzają produkty, są zwolnione z niektórych obowiązków.

Dostępność stron internetowych i aplikacji

W dyrektywie (2016/2102) o dostępności stron internetowych sektora publicznego określono normy mające sprawić, że produkty i usługi cyfrowe będą bardziej dostępne dla wszystkich użytkowników. W tym celu ustanowiono w niej również mechanizm monitorujący oraz test zgodności.

Elementy te dotyczą stron internetowych i aplikacji mobilnych oferowanych przez administracje, szpitale publiczne, sądy i inne organy publiczne.

W praktyce oznacza to, że jeżeli treść okazuje się niedostępna, użytkownicy mogą zażądać konkretnych informacji lub zgłosić problemy, klikając na specjalny link.

Dyrektywa weszła w życie w grudniu 2016 r.

• Dostępność stron i aplikacji: Rada przyjęła pierwsze ogólnounijne przepisy (komunikat prasowy z 18 lipca 2016)

W Radzie

Grupa Robocza do Spraw Społecznych szczegółowo przeanalizowała tekst projektu przedstawionego przez Komisję w grudniu 2015 r.

Nad postępem dyskusji czuwała najpierw prezydencja słowacka, która do modyfikacji tekstu przyjęła podejście stopniowe i skupiła się zwłaszcza na tym, by:

• doprecyzować zakres
• zwiększyć klarowność prawną tekstu
• uniknąć ewentualnego nakładania się przepisów lub konfliktu z już istniejącymi przepisami UE.

• Sprawozdanie z postępów prac (18 listopada 2016)
• Grupa Robocza do Spraw Społecznych (podsumowanie informacyjne)

Podczas dyskusji – zarówno na szczeblu technicznym, jak i politycznym – prezydencja maltańska przygotowywała propozycje redakcyjne w odpowiedzi na niektóre postulaty delegacji. Chodziło m.in. o to, by:

• skoncentrować się na wybranych produktach i usługach
• nie tworzyć nowych wymogów dostępnościowych tam, gdzie wcześniejsze ustawodawstwo UE takie wymogi już określa
• zachować strukturę zaproponowaną przez Komisję
• doprecyzować, które aspekty należy zawrzeć w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych, a które w dyrektywie o dostępności
• pominąć specjalne oznaczenia dostępnościowe, tak by uniknąć obciążeń administracyjnych i finansowych.

Prezydencja osiągnęła znaczny postęp w formułowaniu stanowiska Rady.

• Sprawozdanie z postępów prac (1 czerwca 2017)

Po intensywnych dyskusjach i pracach redakcyjnych Rada uzgodniła swoje stanowisko (podejście ogólne) względem dyrektywy o dostępności podczas prezydencji estońskiej. W trakcie dyskusji delegacje zgłaszały uwagi do szerokiego zakresu projektu, licznych powiązań z innymi aktami UE oraz luk w ocenie skutków.

Najważniejsze kwestie polityczne rozstrzygnięto w ostatniej rundzie rozmów trójstronnych. Chodziło m.in. o:

• transport i turystykę
• zakwaterowanie
• usługi gastronomiczne
• środowisko zbudowane
• powiązane akty UE
• mikroprzedsiębiorstwa.

• Dostępność produktów i usług: Rada uzgadnia stanowisko (komunikat prasowy z 7 grudnia 2017)

Negocjacje między Radą a Parlamentem Europejskim rozpoczęły się w marcu 2018 r., a zakończyły wstępnym porozumieniem w listopadzie 2018 r.

Działający w Radzie Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper) zatwierdził to wstępne porozumienie 19 grudnia 2018 r.

Rada przyjęła dyrektywę o dostępności 9 kwietnia 2019 r., po tym jak 13 marca 2019 r. Parlament przyjął swoje stanowisko w pierwszym czytaniu.

Dyrektywa weszła w życie w czerwcu 2019 r.

• Lepszy dostęp osób niepełnosprawnych i osób starszych do produktów i usług: Rada przyjmuje akt o dostępności (komunikat prasowy z 9 kwietnia 2019)
• Produkty i usługi bardziej dostępne dla obywateli UE: Rada zatwierdza wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim (komunikat prasowy z 19 grudnia 2018)

Polityka dostępności w Radzie

Również strona Rady jest ogólnodostępną stroną internetową, a Sekretariat Generalny Rady dba o to, by była ona przyjazna dla użytkownika. Jest to zgodne z wymogami unijnej dyrektywy o dostępności stron internetowych (2016).

Dostępność stron internetowych oznacza, że teksty, ilustracje, formularze i nawigacja muszą być powszechnie dostępne i zrozumiałe.

Aby spełnić ewoluujące kryteria dostępności stron internetowych, stosujemy m.in. następujące rozwiązania:

• alternatywne legendy (alt-tags) – opisy, dzięki którym użytkownicy korzystający z czytników ekranowych poznają treści ilustracji
• kontrast między tekstem a tłem – ustawiony dla jak najlepszej czytelności
• pełna nawigacja z klawiatury – dla użytkowników mających trudności z obsługą myszki.

Aktywnie pracujemy nad zwiększeniem dostępności i użyteczności naszej strony internetowej. Dodatkowe informacje:

• Polityka dostępności w Radzie
• Dyrektywa o dostępności stron internetowych (Dziennik Urzędowy UE)